Fotografie en recht

Als je in je vrije tijd gaat fotograferen, dan kun je situaties tegenkomen waarbij vragen ontstaan omtrent recht. Is het niet auteursrecht, dan is het wel portretrecht. Mr. A. de Jong heeft voor de Fotobond een uitgebreid artikel geschreven over dit onderwerp. Hieronder staan (met toestemming van de fotobond) de hoofdpunten zoals ze in artikel te vinden zijn. Let op, dit is geschreven in het analoge tijdperk. Binnenkort zal dit informatieblad worden geactualiseerd naar het digitale tijdperk.

Auteursrecht

Als algemene strekking van de wet kan gesteld worden, dat deze de fotograaf veelomvattende rechten geeft en bescherming tegen inbreuk daarop. De wet zegt het aldus:

“Het auteursrecht is het uitsluitend recht van de maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperking bij de wet gesteld”

Enkele opmerkingen bij dit artikel:

  • zoals u ziet heet het recht, dat hier aan een maker toegekend wordt, “het auteursrecht”
  • dat recht bestaat uit het “openbaar maken en verveelvoudigen” van zijn werk
  • en: “uitsluitend” de maker heeft dat recht!. Anderen mogen uw foto’s dus niet “openbaar maken of verveelvoudigen”. Ze moeten er, anders gezegd, met hun vingers afblijven. Tenzij u toestemming geeft…… daarop komen we hierna nog terug.
  • de begrippen “openbaar maken en verveelvoudigen” moeten ruim opgevat worden.

Zo gaat het bij “openbaar maken” niet alleen om enige vorm van publiceren, maar bijvoorbeeld ook om het tonen van een foto op een tentoonstelling. “Verveelvoudigen” kan bijvoorbeeld ook gebeuren door het precies natekenen van een foto.

Wie moet worden verstaan onder “de maker” ? In het algemeen is dat natuurlijk degene, die, zoals het spraakgebruik is, de “opname” gemaakt heeft. De wet gaat echter niet uit van de gedachte “wie heeft er op de knop gedrukt” maar van de vraag, wie het gecreëerd heeft. Meestal is dat dezelfde als de “knopdrukker”, maar het kan ook voorkomen, dat iemand allerlei aanwijzingen geeft, hoe een bepaalde foto te maken en een ander, bijvoorbeeld een assistent, het eigenlijke werk doet. In een dergelijk geval is de “geestelijke vader” de maker in de zin van de wet en berust (dus) bij hem het auteursrecht.
De wet zegt het zo:

“Indien een werk is tot stand gebracht naar het ontwerp van een ander en onder diens
leiding en toezicht, wordt deze als de maker van het werk aangemerkt”.

Overdracht

Kan een fotograaf zijn auteursrecht overdragen aan een ander? Dat kan inderdaad. Het moet echter wel gebeuren bij authentieke of onderhandse akte. Dit betekent dus, dat voorwaarden in een wedstrijdreglement, zoals ze soms aangetroffen worden, in de zin van: “Bij inzending van foto’s vervalt uw auteursrecht daarop aan de wedstrijdorganisatie” van nul en gener waarde zijn! Bij overlijden gaat het auteursrecht over op de erfgenamen.

Maak uw auteursrecht kenbaar

Hoewel als maker van een foto uw auteursrecht dus vast ligt op grond van de wet, is het
natuurlijk verstandig anderen er op attent te maken, dat u degene bent, bij wie het berust.

Toestemming

U hebt als maker van een foto het uitsluitend recht tot openbaar maken en verveelvoudigen van uw foto. Anderen moeten er dus afblijven. Maar het spreekt welhaast vanzelf, dat u anderen toestemming kunt geven van uw recht of een gedeelte daarvan gebruik te maken. Als u tante Truus en oom Piet een fotootje van uw dochtertje hebt gegeven voor hun fotoalbum hebt u uiteraard daarmee toestemming aan hen gegeven voor dat gebruik.

Maar…. men mag ook pertinent niet meer doen dan de toestemming inhoudt! Oom Piet mag de foto niet voor reclamedoeleinden gebruiken. Tenzij ook daarvoor toestemming gegeven is. Vooral voor de amateurfotograaf beginnen hier vaak de moeilijkheden. Men heeft met een bepaalde bedoeling, doch zonder die precies omlijnd vast te leggen, een foto afgestaan en komt later tot de ontdekking, dat er met de
foto dingen zijn gedaan, die men niet, of misschien alleen tegen bepaalde voorwaarden gewild had. En dan is Leiden in last! Het is dan ook van het grootste belang, dat u precies afspreekt, waartoe u toestemming geeft en dat ook nauwkeurig op schrift stelt en laat tekenen.

Natuurlijk bedoelen we hiermee niet, dat u iedere oom of tante, aan wie u een familiekiekje geeft een plechtige verklaring moet later tekenen, dat zij het kiekje uitsluitend in album of portefeuille zullen bewaren. De bedoeling zal u echter duidelijk zijn!

Soms wordt gevraagd of voor een dergelijke “vastlegging” een notaris of een andere autoriteit ingeschakeld moet worden. Het antwoord is: nee. Als u zelf een eenvoudig geschrift opstelt, waarin staat, dat de ondergetekenden, X en IJ, plus adressen, het volgende zijn overeengekomen (volgt de gemaakte afspraak), en beide partijen het stuk tekenen met vermelding van plaats en datum, dan hebt u al een stuk in handen, waarop u bij eventuele moeilijkheden een “rechtsgeldig” beroep kunt doen.

 

Portretrecht

Nu portretfotografie een geliefkoosde bezigheid is van veel amateurfotografen dient over het auteursrecht op een portret ook iets gezegd te worden. De auteurswet bevat daarover enkele aparte bepalingen en maakt daarbij onderscheid tussen:

  • portretten in opdracht gemaakt, en
  • portretten niet in opdracht gemaakt

In opdracht van de geportretteerde

Indien u in opdracht van iemand een foto van hem of haar maakt, berust het auteursrecht bij u. Dat auteursrecht is echter onderhevig aan een zekere beperking. U mag een dergelijk portret namelijk niet openbaar maken zonder toestemming van de geportretteerde. Zelfs heeft u, na het overlijden van de geportretteerde, nog gedurende tien jaar de toestemming van de nabestaanden nodig.

De wet zegt verder, dat de geportretteerde zelf (of eventueel zijn nabestaanden) het recht heeft om de foto te verveelvoudigen. Daarvoor hoeft hij dus niet eerst uw toestemming te vragen. Staan er twee of meer personen op de foto dan heeft elk van hen dat recht. Wil één van hen van dat recht gebruik maken en daarbij ook de ander(en), die op de foto staat mede afbeelden, dan heeft hij ook weer de toestemming van die ander(en) nodig. Verder mag de geportretteerde ook zonder toestemming van de maker de foto in een krant of tijdschrift laten afdrukken. Dan moet echter wel de naam van de maker er bij vermeld worden.

Niet in opdracht

In principe mag u deze foto’s openbaar maken zonder toestemming van de geportretteerde. Maar pas op “U mag dat niet doen, voorzover een redelijk belang van de geportretteerde zich daartegen verzet”. Wat een
redelijk belang is zal van geval tot geval kunnen verschillen en bij conflict door de rechter uitgemaakt moeten worden. Het is dan ook verstandig in geval van twijfel die toestemming te vragen. Maar ook dan mag u natuurlijk weer niet verder gaan dan de toestemming inhoudt.

Bij deze materie dient nog bedacht te worden, dat het begrip “portret” ruim geïnterpreteerd pleegt te worden. Ook al is het gelaat op de foto niet duidelijk herkenbaar, maar is bijvoorbeeld uit de houding van de geportretteerde op te maken om wie het gaat (wat vooral bij bekende figuren gauw het geval kan zijn), dan is het portretrecht toch van toepassing.

Discussie - 1 reactie

  1. Daniël Tulp zegt:

    Interessante discussie in het maandthema van mei 2012: De man / vrouw op straat

Plaats reactie

Recente forum reacties

Actuele forum Onderwerpen